15 Απρ 2006

Αλήθειας Απώλειες

«Η πρώτη απώλεια του πολέμου είναι η αλήθεια» είχε πει αιώνες πριν ο Αισχύλος και η αλήθεια είναι ότι μέχρι σήμερα επαληθεύεται με τραγικό τρόπο. Η έννοια της αλήθειας εξακολουθεί να τραυματίζεται στους διαφόρων ειδών πολέμους, όχι μόνο κατά την διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων αλλά και κατά την καθημερινή μάχη των media για την πολυπόθητη τηλεθέαση. Η είδηση ως προϊόν εταιρειών σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον έχει καταστήσει το «αποκλειστικό» ως το νικητήριο λάβαρο ενός αόρατου πολέμου με νικητές τους κολοσσούς ενημέρωσης, τις διαφημιστικές εταιρείες, ενίοτε και ορισμένους δημοσιογράφους (βλ. πρόσκαιρη δημοσιογραφική επιτυχία) και με θύμα αρκετές φορές την ίδια την αλήθεια, δηλαδή την αντικειμενική ενημέρωση των πολιτών. Ο αγώνας για αυτό το λάβαρο έχει προσφέρει στους ανά τον κόσμο τηλεθεατές μια σειρά κωμικοτραγικών περιπτώσεων όπου ένα ψέμα μετατράπηκε σε «αποκλειστικό» με την σύντομη ζωή μιας τσιχλόφουσκας. Το Fresh σας παρουσιάζει τρεις τέτοιες ιστορίες που εκ πρώτης όψεως φαίνονται αστείες αλλά, αν το καλοσκεφτεί κανείς, στην ουσία είναι για κλάματα.

Αναπόφευκτα, για τα ελληνικά δεδομένα, η πρώτη ειδησεογραφική φούσκα που έρχεται στο μυαλό είναι η θρυλική πλέον «παγκόσμια αποκλειστικότητα» του τηλεοπτικού σταθμού Tempo με την ανταπόκριση από το βομβαρδιζόμενο Αφγανιστάν. Διαφημίσεις και τρέιλερ μας βομβάρδιζαν από νωρίς, προαναγγέλλοντας το κεντρικό δελτίο με το «αποκλειστικό» από την χώρα την οποία κανένα κανάλι του πλανήτη δεν είχε καταφέρει μέχρι τότε να επισκεφτεί. «Το Tempo στα φυλάκια των Ταλιμπάν» έγραφε το super (ο υπέρτιτλος) και ακολουθούσε ένα road trip στον υποτιθέμενο αφγανικό νότο, πλάνα συνοδευόμενα από ένα τρομολαγνικό κρεσέντο που περιέγραφε την σκοτεινή γωνιά της κεντρικής Ασίας. Η ανταπόκριση-μαϊμού μπορεί να έπεισε τους αρχισυντάκτες του Tempo, ίσως και καμιά γιαγιούλα, όμως σύντομα το ψέμα αποκαλύφθηκε με πληθώρα αποδείξεων από την εκπομπή Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα. Τα αυτοκίνητα κινούνταν στα αριστερά όπως στο γειτονικό Πακιστάν, έφεραν πακιστανικές πινακίδες και περνούσαν δίπλα από διαφημίσεις της Κόκα-Κόλα και της Πέπσι, προϊόντα απαγορευμένα στο μισαλλόδοξο καθεστώς των Ταλιμπάν. Οι γυναίκες δεν φορούσαν μπούργκα, ούτε οι άντρες είχαν γένια, όπως ήθελαν οι Ταλιμπάν και οι τοίχοι έφεραν graffiti στα Ουρντού (πακιστανική διάλεκτος) που καλούσαν τον κόσμο σε διαδήλωση στην πακιστανική πρωτεύουσα, Ισλαμαμπάντ. Ακόμη και οι πυροβολισμοί από τους υποτιθέμενους μουτζαχεντίν εκτελούνταν έπειτα από εντολή ενός ανθρώπου πίσω από τις κάμερες που μιλούσε στα Ουρντού. Το ρεπορτάζ κατέρρευσε και η συνέχεια εκτυλίχθηκε υπό την μορφή δηλώσεων για «αντισυναδελφικά μαχαιρώματα». O TEMPO-ra, o mores που έλεγε και ο Κικέρωνας…

Μια άλλη κωμικοτραγική περίπτωση ήταν και αυτή που παρουσιάστηκε πρόσφατα, επίσης από το Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα, σχετικά με τα αποκλειστικά ρεπορτάζ του δημοσιογράφου Μάικλ Μπορν και του δημοσιογράφου-εικονολήπτη Γιώργου Ιωάννου στην Γερμανία την δεκαετία του 1990. Ο Μπορν για καιρό εργαζόταν ως free-lancer πουλώντας αποκλειστικές ιστορίες σε γερμανικά κανάλια και κατ’ επέκταση στους ανυποψίαστους τηλεθεατές τους. Σε ένα από αυτά με θέμα την δράση της Κου Κλουξ Κλαν στην Γερμανία, είχε μετατρέψει ξαδέρφια, φίλους και λοιπούς συγγενείς σε λευκοντυμένους κουκουλοφόρους οι οποίοι βρίσκονταν στην μέση μιας τελετής υπό το φως ενός φλεγόμενου σταυρού. Τα κοστούμια τα είχε ράψει η ίδια η μητέρα του Μπορν, χωρίς ωστόσο να λάβει κάποιο Όσκαρ για την άριστη δουλειά της. Σε ένα άλλο αποκλειστικό ρεπορτάζ, ο Μπορν είχε παρεισφρήσει σε ένα στρατόπεδο εκπαίδευσης Κούρδων αυτονομιστών στην νοτιοανατολική Τουρκία. Η ιστορία προκάλεσε τεράστιο σάλο, πολύ μικρότερο όμως από αυτόν που ακολούθησε. Τούρκοι βοτανολόγοι εξέτασαν τα πλάνα και διαπίστωσαν ότι τα φυτά που φαίνονταν δεν υπάρχουν στην Τουρκία αλλά στην Ελλάδα. Αυτό το γεγονός αποτέλεσε βασικό επιχείρημα της τουρκικής κυβέρνησης με το οποίο κατηγορούσε την Ελλάδα για εχθρική συμπεριφορά εξαιτίας της φιλοξενίας τέτοιων στρατοπέδων στην επικράτειά της. Η αλήθειά ήταν ότι το ρεπορτάζ είχε γυριστεί στην Καλαμάτα, όπου ο Μπορν διατηρούσε ένα εξοχικό και όχι στρατόπεδο Κούρδων ανταρτών. Όσο για τους ηθοποιούς, αυτοί ήταν μια ομάδα αλβανών μεταναστών που έψαχναν για μεροκάματο, οι οποίοι εκτέλεσαν άριστα τις οδηγίες του σκηνοθέτη Μπορν φτιάχνοντας βόμβες από πλαστελίνη. Για την ιστορία, όταν όλα αυτά αποκαλύφθηκαν, ο Μπορν καταδικάστηκε σε 4 χρόνια φυλακή.

Η τρίτη περίπτωση που σας παραθέτουμε εδώ μας έρχεται από τις ΗΠΑ. Πρόκειται για τον δημοσιογράφο Stephen Glass ο οποίος, παράλληλα με τις σπουδές του, εργαζόταν στο περιοδικό The New Republic γράφοντας για θέματα τεχνολογίας. Όπως αποκαλύφθηκε αργότερα, 27 από τα 41 άρθρα του Glass στο εν λόγω περιοδικό ήταν απλούστατα εντελώς επινοημένα. Το σκάνδαλο αποκαλύφθηκε μετά από ένα άρθρο που είχε γράψει σχετικά με έναν 15χρονο χάκερ, ο οποίος προσλήφθηκε από μια μεγάλη εταιρεία τεχνολογιών αιχμής αφού πρώτα είχε καταφέρει να διεισδύσει στο εσωτερικό της δίκτυο και να δημοσιοποιήσει τα εισοδήματα όλων των υπαλλήλων της. Ανταγωνιστικά του The New Republic Mέσα έψαξαν για καιρό όλα τα στοιχεία δια της κλασικής οδού της «διασταύρωσης στοιχείων» και συνειδητοποίησαν ότι η ιστορία αποτελούνταν από φανταστικά πρόσωπα, εταιρείες και γεγονότα. Ακολούθησε η διασταύρωση και των υπολοίπων άρθρων του Glass, διαδικασία η οποία έκανε τον φιλόδοξο νεαρό να μοιάζει περισσότερο με μυθιστοριογράφο παρά με δημοσιογράφο. Η ιστορία του Glass έγινε ταινία με τίτλο «Shattered Glass» (στα ελληνικά έχει μεταφραστεί ως «Ραγισμένο Γυαλί»), ο ίδιος άλλαξε επάγγελμα, σπούδασε Νομικά και, πρόσφατα, έγραψε ένα «αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα» που αφηγείται την πραγματική εκδοχή όλων των παραπάνω. Άντε να τον πιστέψεις!

Η συλλογή τέτοιων ιστοριών δεν σταματά εδώ, είναι στην ουσία αστείρευτη. Για αυτό και η μοναδική άμυνά μας ως τηλεθεατές απέναντι στον καταιγισμό των ειδήσεων και των πληροφοριών είναι η κριτική ματιά. Άλλωστε, ο ανταγωνισμός των ΜΜΕ που βάζει τους δημοσιογράφους στον πειρασμό είναι ασταμάτητος και, συνεπώς, θα υπάρχουν συνέχεια «λειτουργοί της ενημέρωσης» που θα δημοσιεύουν μια ιστορία ως αληθοφανή ώστε να κάνουν την διαφορά από τους ανταγωνιστές τους. «Είμαι στην φυλακή για κάτι που συμβαίνει κάθε μέρα», δήλωνε ο Μπορν στην κάμερα του Ρεπορτάζ Χωρίς Σύνορα και, χωρίς αυτό να τον απενοχοποιεί, γνωρίζουμε καλά ότι αυτή τη φορά δεν λέει ψέματα.

Δεν υπάρχουν σχόλια: