30 Ιουν 2006

Στην μαγεία της Ισταμπούλ

Χρειάστηκαν πολλές ώρες για να βρω ένα επίθετο που να συμπυκνώνει μέσα του όλα τα συναισθήματα που με γέμισε η Κωνσταντινούπολη. Ξεκίνησα από το απλό μαγική, πέρασα από το συναρπαστική, έκανα στάση στο ονειρεμένη, γητεύτηκα στο γοητευτική, αιχμαλωτίστηκα στο σαγηνευτική, χαμογέλασα πονηρά στο θελκτική και επέστρεψα στο μαγική. Ναι, η Κωνσταντινούπολη είναι οπωσδήποτε η πιο μαγική πόλη που έχω επισκεφθεί. Όχι μόνο γιατί αποτελεί ένα ζωντανό μουσείο με αμέτρητες γωνιές που θέτουν υποψηφιότητα επίσκεψης αλλά γιατί, πάνω από όλα τα άλλα, η πόλη αυτή προκαλεί συναισθήματα και συγκινήσεις. Αυτή την γωνιά του κόσμου δεν την επισκέπτεσαι, την νιώθεις.

Το να μην αρχίσεις τη περιήγησή από το πρώην αυτοκρατορικό, βυζαντινό και οθωμανικό, κέντρο είναι σχεδόν αδύνατο. Στην «μύτη» της χερσονήσου της παλιάς πόλης, την συνοικία γνωστή σήμερα ως Σουλταναχμέτ, βρίσκεται χαμένο ανάμεσα σε πάρκα και δέντρα το παλάτι του Σουλτάνου, το Τοπ Καπί. Οι επισκέψιμοι χώροι είναι αμέτρητοι και, για τον περίεργο επισκέπτη, ίσως να χρειαστεί μια ολόκληρη ημέρα για να τους δει όλους. Σίγουρα πάντως πρέπει να κάνετε μια βόλτα, αφήνοντας την φαντασία σας να οργιάσει, στο πιο δημοφιλές σημείο του Τοπ Καπί, το Χαρέμι. Από τα υπόλοιπα σημεία που εντυπωσιάζουν είναι οι αυτοκρατορικές κουζίνες με τα τεράστια ζεύγη καμινάδων, η θέα του Κεράτιου κόλπου από το χρυσοσκέπαστο κιόσκι δίπλα στο Περίπτερο της Βαγδάτης (το σούρουπο είναι σαν να βρίσκεσαι σε παραμύθι), τα μουσουλμανικά κειμήλια από διάφορα μέρη του Ισλάμ (οι τρίχες και το αποτύπωμα του πέλματος του προφήτη Μωάμεθ αποτελούν θρησκευτικό προσκύνημα για τους μουσουλμάνους) και τα κεραμικά του Ιζνικ (Νίκαια) στην Αίθουσα της Περιτομής. Άουτς!

Δίπλα στο Τοπ Καπί βρίσκεται η μοναδική μου εκκρεμότητα ως επισκέπτης στην Κωνσταντινούπολη, το πλουσιότατο Αρχαιολογικό Μουσείο. Η λεγόμενη σαρκοφάγος του Μέγα Αλέξανδρου, η πλάκα με την αρχαιότερη συνθήκη ειρήνης στον κόσμο και τα εκατοντάδες άλλα εκθέματα αποτελούν σημαντικό λόγο για να επιστρέψω σύντομα. Ελλείψει χρόνου το προσπέρασα για συναντήσω το αιώνιο σήμα κατατεθέν της πόλης, την Αγία Σοφία. Ο τεράστιος βυζαντινός ναός, που στέκεται εκεί για περίπου μιάμιση χιλιετία, δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Αρκεί τον κοιτάξεις για να νιώσεις δέος για αυτό το κατασκευαστικό επίτευγμα, ενώ αν μπεις μέσα βιώνεις το ίσως μοναδικό φαινόμενο της ταυτόχρονης ευλάβειας χριστιανών και μουσουλμάνων. Πιθανότατα να παρατηρήσετε κι εσείς ότι οι μισοί περίπου τουρίστες είναι Έλληνες, τα λεγόμενα των οποίων μπορούν να σε ξενερώσουν μέχρι να επιστρέψει το μάτι σου στα καταπληκτικά ψηφιδωτά που ξαναείδαν το φως πριν από ενάμιση αιώνα. «Πω πω ρε, τι φτιάξαμε!» λεει η πλειονότητα των ελληναράδων με περίσσια ανατριχίλα ενώ άλλοι, ευτυχώς λιγότεροι, καταλήγουν φιλοσοφώντας στο δεικτικό συμπέρασμα «Κοίτα τι μας πήραν οι Τούρκοι και ακόμα αυτά προβάλλουν... Ε, βέβαια, αφού δεν έχουν κουλτούρα». Είναι οι ίδιοι που θα συνεχίσουν την περιπλάνηση στην πάλαι ποτέ «βασιλεύουσα» κλαίγοντας τα λεφτά τους επειδή ξοδεύονται σε τουρκικό έδαφος.
Ουστ!

Η ειρωνεία είναι ότι η πιο απτή απόδειξη της οθωμανικής αρχιτεκτονικής βρίσκεται ακριβώς απέναντι, στο αέρινο Μπλε Τζαμί με τους έξι μιναρέδες και το ασύλληπτης ομορφιάς εσωτερικό του που είναι διακοσμημένο με γαλάζια πλακίδια από το Ιζνίκ. Τα βράδια το τέμενος φωταγωγείται και η θέα του με φόντο την θάλασσα και τους γλάρους να σχίζουν τους μιναρέδες σε γαληνεύει. Πίσω από το τζαμί υπάρχουν 2 μεγάλοι οβελίσκοι καθώς και η στήλη των Όφεων, τα τρία βασικά διακοσμητικά του βυζαντινού Ιπποδρόμου ο οποίος δεν υπάρχει πια. Εις ανάμνησή του η πλατεία ονομάζεται Πλατεία των Αλόγων. Ανάμεσα στο Μπλε Τζαμί και την Αγία Σοφία και πίσω από τα Λουτρά της Ρωξελάνης βρίσκεται ένας κρυμμένος θησαυρός. Πρόκειται για το αποικιακού στυλ ξενοδοχείο Γεσίλ Ιβ (Πράσινο Σπίτι) και συγκεκριμένα για το καφέ στον κήπο του, μια πραγματική όαση με κρήνες και ένα δροσερό σιντριβάνι στο κέντρο που σε ηρεμούν αφάνταστα. Πριν απομακρυνθείτε από το Σουλταναχμέτ μην ξεχάσετε να κάνετε μια «βουτιά» στην βασιλική κινστέρνα, τη μεγαλύτερη από τις πολλές υπόγειες δεξαμενές των βυζαντινών. Η υγρασία, η αίσθηση δέους για την κατασκευή, ο ήχος του νερού που τρέχει και το άκουσμα κλασικής μουσικής αποτελούν φανταστική εμπειρία.

Στο κέντρο της παλιάς πόλης το κτίριο ορόσημο είναι το σύμπλεγμα των κτιρίων του Σουλειμανίγιε που αποτελείται από ένα εύμορφο τέμενος, το Μαυσωλείο του Σουλεϊμάν Β’ του Μεγαλοπρεπούς, του Τάφου της γυναίκας του Ρωξελάνης αλλά και του Τάφου του Μιμάρ Σινάν, του λαμπρότερου ίσως Οθωμανού αρχιτέκτονα. Αξίζει τον κόπο να επισκεφθείτε και τα γύρω κτίρια όπως το Καραβάν Σεράι, το Ιμαρέτ (εστιατόριο) αλλά και να περιδιαβείτε τον περιβόητο δρόμο των «Εθισμένων», αφού τον παλιό καιρό τα καφενεία πουλούσαν εκεί εκτός από τσάι και καφέ, όπιο και χασίς. Από την βόρεια πλευρά υπάρχει μια απίστευτη θέα προς το Πέραν, το σημερινό Μπέγιογλου που αποτελεί το σύγχρονο κέντρο της Κωνσταντινούπολης. Πριν κατευθυνθείτε όμως προς τα εκεί υπάρχουν ένα σωρό ακόμα μέρη για να δει κανείς. Η κλειστή αγορά ((Καπαλί Τσαρσί)) με τα χαλιά, τα χρυσαφικά, τους τεντζερέδες και τις αντίκες είναι ένα χαοτικό σύμπλεγμα διατηρημένων κτιρίων, ενώ πιο κάτω η μικρότερη Αιγυπτιακή Αγορά (Μισίρ Τσαρσί) ξυπνάει μέσα μας την Ανατολή με τους τόνους μπαχαρικών πάνω στους πάγκους να μοσχοβολάνε και τους καπάτσους έμπορους να προσπαθούν να σου πουλήσουν «αφροδισιακό λουκουμά με καρύδια και μέλι». Turkish Viagra my friend! Come! You take this, have kids!

Από άποψη κτιρίων θα μπορούσα να μακρηγορήσω απίστευτα αφού η Κωνσταντινούπολη έχει αμέτρητα ενδιαφέροντα κτίσματα. Τα τείχη του Θεοδοσίου είναι άξια προσοχής για το μέγεθός τους (παρατηρήστε ότι σε μερικά σημεία η τάφρος έχει μετατραπεί σε μπαξέδες), η Μονή της Χώρας με τις τοιχογραφίες από το απόκρυφο Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβ, το Γενί Τζαμί δίπλα στο λιμάνι, το Πατριαρχείο στο Φανάρι και η παρακείμενη Μεγάλη του Γένους Σχολή, το υπερβολικό παλάτι Ντολμάμπαχτσέ, το μπαρόκ τέμενος Μετζινιέ, η γειτονιά του Πέραν με τα παλιά ελληνικά αρχοντικά, το Υδραγωγείο του Ουάλη, η διειπηρωτική γέφυρα πάνω από τον Βόσπορο... Ο κατάλογος είναι ατελείωτος αλλά αξίζουν όλα.

Όταν πέφτει η νύχτα ο παλμός της πόλης χτυπά στην πλατεία Ταξίμ. Ακολουθώντας το «ρετρό» τραμ κατά μήκος του πεζόδρομου Istiklal μπορεί κανείς να βρει στα κάθετα σοκάκια αμέτρητα μπαρ κάθε γούστου. Από mainstream και τσιφτετελάδικα μέχρι το Araf, ένα μπαράκι στην ταράτσα μιας ερειπωμένης πολυκατοικίας του περασμένου αιώνα όπου ένα live μας προσέφερε ακούσματα από τζαζ αυτοσχεδιασμό με συνοδεία από σάζι (τουρκικό έγχορδο όργανο) μέχρι κουρδικά κομμάτια σε funk ρυθμό. Όπως μου είπε ο φίλος μου ο Αλί, πρόκειται για την «σημερινή μποέμ διανοούμενη νεολαία της ανεκτικότητας η οποία όμως, αντί να επαναστατεί με το τρόπο της, ‘καίγεται’ κάπως έτσι στα μπαρ». Όπως κάθε «μποέμ διανοούμενη νεολαία» προσέθεσα εγώ...

Εν κατακλείδι, η οριεντάλ σαγήνη της Κωνσταντινούπολης δεν βρίσκεται τόσο πολύ στα κτίριά της αλλά στις λεπτομέρειες. Μικροπράγματα όπως το κάπνισμα ναργιλέ σε μια αυλή πρώην οθωμανικού μεντρεσέ, το βραστό καλαμπόκι και τα μύδια με λεμόνι από πλανόδιους πωλητές, ένας καφές στο Καφέ Πιέρ Λοτί με την θέα που καθηλώνει, μια απογευματινή βόλτα με καραβάκι κατά μήκος των στενών και το νωχελικό σουλατσάρισμα στο παραλιακό Ορτάκιοϊ τρώγοντας ένα παγωτό, αποτελούν την πεμπτουσία της επίσκεψης στην Πόλη. Και περισσότερο ίσως από όλα αυτά, λίγο πριν το ηλιοβασίλεμα, απλώς σταθείτε στην γέφυρα του Γαλατά και ατενίστε έναν χρυσό ουρανό να αγκαλιάζει το μαύρο περίγραμμα της παλιάς πόλης. Τρούλοι και μιναρέδες, διάσπαρτοι σε επτά λόφους. Ένα απόκοσμο σκηνικό στην πιο «μαγική» πόλη της Ευρώπης.

29 Ιουν 2006

Οι τερατογενέσεις της Eurovision

Εντάξει! Την είδαμε και αυτή την τερατωδία! Κατέβηκαν τα Ορκ από την χώρα των Φίννων με τις χίλιες λίμνες και με την ροκιά-ορκιά τους το σήκωσαν. Οι Φινλανδοί φιναλίστ τα πήγαν φίνα στο φινάλε. Αλληλούια, ζήτω η Μέση Γη! «Το πολύτιμό μου!», όπως έλεγε και ο Σμήγκολ. Κατά τ’ άλλα ζήσαμε ένα εκθαμβωτικό πανηγύρι με την επιθεώρηση του Δωδεκαθέου, τον θίασο της Φαιστού και τους παραδοσιακούς ψηφοσυσχετισμούς που κρατούν την πολιτική εντός του παιχνιδιού της Eurovision. Ειδικά για αυτό το τελευταίο, η πολύχρονη ιστορία της Eurovision διαθέτει αρκετό υλικό για να γραφτούν terrabytes κειμένου.


Οι Σκανδιναβικές χώρες επαλήθευσαν την γεωγραφική και ψυχολογική απομόνωσή τους από την υπόλοιπη Ευρώπη, οι Γιουγκοσλαβικές μας έκαναν να αναρωτηθούμε γιατί αλληλοσκοτώνονταν τόσα χρόνια αφού αγαπιούνται τόσο, η Ανδόρα έδωσε το 12άρι στην Ισπανία επειδή για άλλη μια χρονιά δεν κατάφερε να το δώσει στην Καταλονία, οι πρώην Σοβιετικές χώρες έπαιξαν το «Ω Μαριάμ Μαριάμ» με τις ψήφους τους δίνοντας η μια στην άλλη τα καθιερωμένα πρώην συντροφικά κομπλιμέντα και η Κύπρος έμεινε πιστή στις επιταγές του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος. Και όταν ο Γκάνταλφ της ελληνικής ραδιοτηλεόρασης, Αλέξης Κωστάλας, κλήθηκε να δώσει το δικό μας «ντουζ πουάν», φοβήθηκα πραγματικά ότι από συνήθεια θα το έδινε στην μεγαλόνησο!

Η πολιτική όμως δεν εισέρχεται τερατωδώς στον Ευρωπαϊκό Διαγωνισμό Τραγουδιού μόνο κατά την τελική ψηφοφορία αλλά, σε ορισμένες γωνιές της Ευρώπης, Eurovision σημαίνει Πολιτική από την αρχή της προετοιμασίας. Πριν από πολλά χρόνια οι Γερμανοί είχαν στείλει το τραγούδι Brandenburg Tor, που μιλούσε για την ενοποίηση των δύο Γερμανιών, ενώ πιο πρόσφατα η Ουκρανία έστειλε το δικό της τραγούδι σχετικά με την πορτοκαλί επανάσταση. Σαν να στέλναμε εμείς τη δεκαετία του ’80 το Carmina Burana. Φέτος η Κύπρος είχε μια πρωτότυπη εμπειρία. Όταν η τραγουδίστρια της Κύπρου Ανέτ μετέβη στην Τουρκία για να προωθήσει το τραγούδι της, η κρατική τηλεόραση αρνήθηκε να την φιλοξενήσει καθώς έτσι θα αναγνώριζε εμμέσως την Κυπριακή Δημοκρατία. Το αποτέλεσμα ήταν η Ανέτ να επιδείξει τα φωνητικά της προσόντα μόνο σε ιδιωτικά κανάλια της γείτονος.


Το Κοσσυφοπέδιο είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία. Η περιοχή αυτή, αποτέλεσμα τερατογένεσης με γονείς τις ΗΠΑ και τις διεθνείς γεωπολιτικές συνθήκες, αποτελεί θεωρητικά τμήμα της Σερβίας αλλά πρακτικά είναι ένα ημι-αυτόνομο προτεκτοράτο. Θεωρητικά λοιπόν οι τραγουδιστές από το Κοσσυφοπέδιο θα έπρεπε να μεταβούν στο Βελιγράδι για να διαγωνιστούν με τα υπόλοιπα σερβικά τραγούδια, όμως κάτι τέτοιο στην πράξη είναι αδύνατο. Και αυτό γιατί αφενός κανένας σέρβος δεν θα επέτρεπε σε ένα αλβανόφωνο τραγούδι να τον εκπροσωπήσει, αλλά και αφετέρου κανένας κοσοβάρος δεν θα ζητούσε την έγκριση του Βελιγραδίου γιατί κάτι τέτοιο θα νομιμοποιούσε την σερβική εξουσία στο Κοσσυφοπέδιο. Για αυτόν τον λόγο, οι τραγουδιστές από την πολύπαθη επαρχία, όπως το πιπινογκρουπάκι Flakareshat, πετάγονται έως τα γειτονικά Τίρανα και θέτουν υποψηφιότητα υπό την σημαία της μητέρας Αλβανίας.


Η Σερβία όμως είχε φέτος κι άλλον πονοκέφαλο, το μαυροβούνιο γκρουπάκι No Name. Πέρυσι στο Κίεβο, κατά τη διάρκεια κάποιων πανηγυρισμών, οι τραγουδιστές είχαν τυλιχθεί με την σημαία του Μαυροβουνίου αντί της Σερβίας, κάτι που εκλήφθηκε από ορισμένους Σέρβους ως έμμεση υποστήριξη προς την ιδέα της ανεξαρτησίας του Μαυροβουνίου από τον χαλαρό συνασπισμό που διατηρεί με την Σερβία. Όταν λοιπόν στις 11 Μαρτίου, λίγες ώρες αφότου ο Μιλόσεβιτς βρέθηκε νεκρός στο κελί του, ψηφίστηκε στο Βελιγράδι ότι το ίδιο γκρουπ θα εκπροσωπούσε την Σερβία-Μαυροβούνιο στην Αθήνα, ξέσπασε σάλος. Το κοινό αντέδρασε ακραία πετώντας μπουκάλια και φωνάζοντας «Κλέφτες!». Αιτία, εκτός από το περυσινό παρατράγουδο, ήταν και το γεγονός ότι μερικές ώρες μετά την Eurovision στην Αθήνα οι Μαυροβούνιοι θα καλούνταν να ψηφίσουν σε δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της χώρας τους. Όπερ και εγένετο! Κάπως έτσι, η Σερβία αναγκάστηκε να αποσύρει τελικά την υποψηφιότητά της, προς χαρά βέβαια των υπόλοιπων πρώην γιουγκοσλαβικών χωρών που μοιράστηκαν τις ψήφους της. Και μιας που το δημοψήφισμα έδειξε τελικά ότι η πλειοψηφία των πολιτών του Μαυροβουνίου επιθυμούν μια ανεξάρτητη πορεία από τούδε και στο εξής, δεν αποκλείεται του χρόνου στο Ελσίνκι οι No Name να κονταροχτυπηθούν επί σκηνής με την ίδια την Σερβία. Όπως είπε και ο Sabrija Vulic της τηλεόρασης του Μαυροβουνίου, «Η Γιουγκοσλαβία διαμελίσθηκε με τα όπλα, η Σερβία και το Μαυροβούνιο θα χωριστεί από τραγούδια».